Kleszcz u psa lub kota – jak go rozpoznać i prawidłowo usunąć?

Kleszcz u psa i kota - jak go rozpoznać, bezpiecznie usunąć i chronić pupila przed chorobami?

Kleszcz u psa lub kota to nie tylko nieprzyjemny pasożyt znaleziony po spacerze. To realne zagrożenie zdrowotne, ponieważ kleszcze mogą przenosić groźne choroby odkleszczowe. Najczęściej przyczepiają się tam, gdzie skóra jest cienka i dobrze ukrwiona: przy uszach, na szyi, pod pachami, w pachwinach, na brzuchu, między palcami oraz w okolicy ogona. Im szybciej pasożyt zostanie zauważony i prawidłowo usunięty, tym lepiej dla bezpieczeństwa zwierzęcia.

Opiekun powinien wiedzieć, jak wygląda kleszcz, jak bezpiecznie go wyciągnąć, czego nie robić podczas usuwania oraz jakie objawy po ukąszeniu wymagają kontaktu z lekarzem weterynarii. Ważna jest także regularna profilaktyka, ponieważ kleszcze występują nie tylko w lasach. Można spotkać je w parkach, ogrodach, na łąkach, działkach, miejskich trawnikach i w zaroślach.

W codziennej opiece nad psem i kotem przydadzą się akcesoria dla psa, akcesoria dla kota, produkty do higieny psa, karmy dla psów, karmy dla kotów, przysmaki dla psa, zabawki dla psów, zabawki dla kota, miski dla psa oraz suplementy i witaminy dla psa.

Co to jest kleszcz?

Kleszcz to pasożytniczy pajęczak, który żywi się krwią zwierząt i ludzi. Przed żerowaniem jest mały, płaski i trudny do zauważenia, szczególnie w gęstej sierści. Po przyczepieniu się do skóry zaczyna pobierać krew, a jego ciało stopniowo się powiększa. Opity kleszcz może wyglądać jak szara, jasnobrązowa albo ciemna kulka przy skórze pupila.

W Polsce kleszcze mogą być aktywne przez dużą część roku, zwłaszcza gdy temperatura jest dodatnia i wilgotność sprzyja ich przetrwaniu. Ryzyko kontaktu z pasożytem wzrasta wiosną, latem i jesienią, ale łagodne zimy sprawiają, że profilaktyki nie warto ograniczać wyłącznie do wakacji.

Gdzie zwierzę może złapać kleszcza?

• w lesie,
• na łące,
• w parku miejskim,
• w ogrodzie,
• na działce,
• na trawniku przy bloku,
• w zaroślach i wysokiej trawie,
• podczas spaceru po terenach wilgotnych i zacienionych.

Dlaczego kleszcze są groźne dla psów i kotów?

Kleszcze są groźne, ponieważ podczas żerowania mogą przenosić drobnoustroje wywołujące choroby. Nie każdy kleszcz jest zakażony i nie każde ukąszenie kończy się chorobą, ale ryzyka nie wolno lekceważyć. Choroby odkleszczowe mogą rozwijać się szybko albo początkowo przebiegać mało charakterystycznie.

U psów największe obawy budzi między innymi babeszjoza, która bez szybkiego leczenia może być niebezpieczna dla życia. U psów i kotów możliwe są także inne infekcje odkleszczowe. Objawy bywają podobne do wielu chorób, dlatego po ukąszeniu warto obserwować zwierzę i zapisać datę znalezienia kleszcza.

Choroby, które mogą przenosić kleszcze

• babeszjoza - szczególnie groźna dla psów, może powodować gorączkę, apatię i osłabienie,
• borelioza - może wiązać się między innymi z kulawizną, gorączką i pogorszeniem samopoczucia,
• anaplazmoza - może powodować apatię, gorączkę i zaburzenia ogólnego stanu zdrowia,
• erlichioza - może wpływać na krew, odporność i samopoczucie zwierzęcia,
• hepatozoonoza - choroba pasożytnicza związana z kleszczami,
• bartoneloza - infekcja bakteryjna mogąca dotyczyć różnych układów,
• odkleszczowe zapalenie mózgu - rzadsze, ale poważne zagrożenie neurologiczne.

Jak wygląda kleszcz u psa lub kota?

Kleszcz u psa lub kota najczęściej wygląda jak mały ciemny punkt przyczepiony do skóry. Gdy jest już opity krwią, staje się większy, zaokrąglony i łatwiejszy do zauważenia. Może przypominać brodawkę, strupek albo niewielką narośl, dlatego nie należy go odrywać paznokciami ani szarpać bez upewnienia się, że to pasożyt.

Najlepiej obejrzeć miejsce w dobrym świetle i rozgarnąć sierść palcami lub grzebieniem. Kleszcz jest przytwierdzony do skóry aparatem gębowym. Jeśli porusza się razem ze skórą i wygląda jak przyczepiony punkt, prawdopodobnie jest to pasożyt, którego trzeba usunąć odpowiednim narzędziem.

Gdzie najczęściej szukać kleszcza?

• w okolicy uszu,
• na karku i szyi,
• pod obrożą lub szelkami,
• pod pachami,
• w pachwinach,
• na brzuchu,
• między palcami,
• w okolicy ogona,
• na pysku i przy powiekach.

Objawy po ukąszeniu kleszcza

Sam moment ukąszenia często nie daje wyraźnych objawów, ponieważ kleszcz może pozostać niezauważony przez wiele godzin. Po usunięciu pasożyta w miejscu wkłucia może pojawić się niewielkie zaczerwienienie lub lekki obrzęk. Taka reakcja zwykle wymaga obserwacji, ale nie zawsze oznacza chorobę.

Niepokojące są objawy ogólne, które pojawiają się po kilku dniach lub tygodniach od ukąszenia. Zwierzę może stać się osowiałe, niechętnie jeść, mieć gorączkę albo poruszać się inaczej niż zwykle. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja weterynaryjna.

Objawy, których nie warto ignorować

• apatia i osłabienie,
• brak apetytu,
• gorączka,
• wymioty lub biegunka,
• kulawizna albo trudności z poruszaniem się,
• powiększone węzły chłonne,
• ciemniejszy mocz,
• żółte zabarwienie błon śluzowych,
• duszność, drżenia lub nagłe pogorszenie stanu zdrowia.

Jak sprawdzać psa i kota po spacerze?

Kontrola sierści po spacerze to prosty nawyk, który może znacząco zwiększyć bezpieczeństwo pupila. Najlepiej oglądać zwierzę po każdym spacerze w lesie, parku, wysokiej trawie lub na działce. U kotów wychodzących kontrola również jest ważna, choć bywa trudniejsza, bo kot może niechętnie pozwalać na dłuższe oględziny.

Warto zacząć od głowy i uszu, potem przejść przez szyję, klatkę piersiową, brzuch, łapy, pachwiny i ogon. U psów z długą sierścią pomocny bywa grzebień. U kotów najlepiej działa spokojne głaskanie połączone z delikatnym rozgarnianiem futra.

Jak wykonać szybką kontrolę?

1. Obejrzyj uszy, pysk, powieki i szyję.
2. Sprawdź okolice pod obrożą lub szelkami.
3. Rozgarnij sierść na klatce piersiowej i brzuchu.
4. Skontroluj pachy, pachwiny i wewnętrzne strony ud.
5. Sprawdź przestrzenie między palcami.
6. Obejrzyj okolice ogona.
7. Delikatnie wyczesz sierść, jeśli pies lub kot ma gęste futro.
8. Przy znalezieniu pasożyta usuń go jak najszybciej.

Jak usunąć kleszcza u psa?

Usuwanie kleszcza u psa powinno być szybkie, spokojne i dokładne. Najlepiej użyć specjalnego narzędzia, takiego jak haczyk, pęseta do kleszczy, szczypce albo kleszczołapka. Nie należy wyrywać pasożyta przypadkowo paznokciami, ponieważ można go zgnieść lub pozostawić fragment w skórze.

Podczas usuwania trzeba złapać kleszcza jak najbliżej skóry i wyjąć go pewnym ruchem, bez zgniatania odwłoka. Po zabiegu miejsce wkłucia należy zdezynfekować i obserwować przez kolejne dni. Pomocne mogą być specjalne szczypce do usuwania kleszczy, które ułatwiają chwycenie pasożyta blisko skóry.

Usuwanie kleszcza u psa krok po kroku

1. Przygotuj narzędzie do usuwania kleszczy i środek do dezynfekcji.
2. Rozgarnij sierść tak, aby dobrze widzieć pasożyta.
3. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry.
4. Wyjmij go spokojnie i zdecydowanie, bez zgniatania.
5. Sprawdź, czy pasożyt został usunięty w całości.
6. Zdezynfekuj miejsce po ukąszeniu.
7. Zapisz datę znalezienia kleszcza.
8. Obserwuj psa przez kilka kolejnych tygodni.

Jak usunąć kleszcza u kota?

Kleszcz u kota wymaga takiej samej ostrożności jak u psa, ale sam zabieg bywa trudniejszy, ponieważ koty często mocniej reagują na przytrzymywanie. Najlepiej wykonać usuwanie w spokojnym miejscu, bez hałasu. Przy nerwowym kocie warto poprosić drugą osobę o delikatne podtrzymanie zwierzęcia.

Nie należy walczyć z kotem na siłę. Jeśli pasożyt znajduje się przy oku, na pysku, głęboko w uchu, w miejscu bolesnym albo kot nie pozwala się dotknąć, bezpieczniej skorzystać z pomocy lekarza weterynarii. Po usunięciu kleszcza trzeba obserwować skórę i zachowanie kota tak samo jak u psa.

Na co uważać u kota?

• nie przytrzymuj kota zbyt mocno,
• nie wyrywaj kleszcza w pośpiechu,
• nie smaruj pasożyta tłuszczem ani alkoholem,
• nie stosuj preparatów dla psów u kota bez zgody lekarza,
• nie ignoruj apatii, gorączki, wymiotów ani braku apetytu,
• przy trudnym miejscu wkłucia poproś o pomoc weterynarza.

Czego nie robić przy usuwaniu kleszcza?

Wokół usuwania kleszczy wciąż funkcjonuje wiele niebezpiecznych mitów. Kleszcza nie wolno smarować masłem, olejem, alkoholem, spirytusem, kremem ani lakierem. Nie należy go przypalać ani zgniatać. Takie działania mogą zwiększyć ryzyko, że pasożyt zwróci treść do rany i podrażni miejsce wkłucia.

Najbezpieczniejsze jest mechaniczne usunięcie pasożyta odpowiednim narzędziem. Jeśli fragment aparatu gębowego pozostanie w skórze, nie należy rozcinać skóry samodzielnie. Miejsce trzeba zdezynfekować, obserwować i w razie obrzęku, ropienia lub bólu skonsultować się z weterynarzem.

Najczęstsze błędy

• smarowanie kleszcza tłuszczem,
• polewanie alkoholem lub spirytusem,
• wyrywanie paznokciami,
• zgniatanie odwłoka pasożyta,
• przypalanie kleszcza,
• szarpanie skóry,
• brak dezynfekcji po usunięciu,
• brak obserwacji zwierzęcia po ukąszeniu.

Co zrobić po usunięciu kleszcza?

Po usunięciu kleszcza należy dokładnie obejrzeć miejsce wkłucia i zdezynfekować skórę preparatem bezpiecznym dla psa lub kota. Przez kolejne dni trzeba obserwować, czy nie pojawia się narastające zaczerwienienie, obrzęk, ropa, bolesność albo świąd. Niewielki punkt po ukąszeniu może być widoczny przez krótki czas.

Najważniejsza jest jednak obserwacja ogólnego stanu zwierzęcia. Choroby odkleszczowe nie zawsze dają objawy od razu. Warto zapisać datę usunięcia pasożyta, miejsce wkłucia i informację, czy kleszcz był mały, czy już mocno opity krwią. To może pomóc podczas wizyty weterynaryjnej.

Po usunięciu kleszcza warto:

• zdezynfekować miejsce ukąszenia,
• sprawdzić, czy pasożyt został usunięty w całości,
• zapisać datę znalezienia kleszcza,
• obserwować skórę przez kilka dni,
• kontrolować apetyt i zachowanie pupila,
• mierzyć temperaturę, jeśli zwierzę wygląda na chore,
• skontaktować się z weterynarzem przy niepokojących objawach.

Kiedy po kleszczu trzeba iść do weterynarza?

Nie każde ukąszenie kleszcza wymaga pilnej wizyty, ale niektóre objawy powinny skłonić do szybkiej konsultacji. Dotyczy to szczególnie psów, u których po kleszczu pojawia się apatia, gorączka, brak apetytu, ciemny mocz, kulawizna lub żółte zabarwienie błon śluzowych. Takie symptomy mogą świadczyć o poważnej chorobie odkleszczowej.

Do weterynarza warto zgłosić się także wtedy, gdy kleszcz był przyczepiony długo, nie udało się usunąć go w całości, miejsce po ukąszeniu ropieje albo zwierzę zachowuje się inaczej niż zwykle. Lepiej skonsultować niepokojący objaw za wcześnie niż przeoczyć początek choroby.

Pilnej konsultacji wymagają:

• gorączka,
• silna apatia,
• brak apetytu,
• ciemny lub brunatny mocz,
• wymioty i biegunka,
• kulawizna,
• żółte dziąsła lub spojówki,
• duszność, drżenia lub osłabienie,
• ropienie lub silny obrzęk miejsca po kleszczu.

Jak chronić psa przed kleszczami?

Ochrona psa przed kleszczami powinna być regularna i dopasowana do stylu życia zwierzęcia. Innej ochrony może potrzebować pies mieszkający w mieście, a innej pies często chodzący po lesie, łąkach i terenach podmokłych. Najlepiej dobrać preparat z lekarzem weterynarii, szczególnie u szczeniąt, seniorów, suk ciężarnych, psów chorych i zwierząt z alergiami.

Do wyboru są różne formy ochrony: preparaty spot-on, tabletki, obroże i spraye. Każdy preparat ma określony czas działania, sposób stosowania i ograniczenia. Bardzo ważne jest przestrzeganie ulotki oraz dobranie środka do masy ciała psa.

Najczęściej stosowane formy ochrony

• krople spot-on - aplikowane zwykle na skórę karku,
• tabletki - podawane doustnie, zgodnie z zaleceniami lekarza,
• obroże przeciw kleszczom - działające przez określony czas,
• spraye - stosowane zgodnie z przeznaczeniem preparatu,
• regularna kontrola sierści - ważna niezależnie od użytego środka.

Jak chronić kota przed kleszczami?

Ochrona kota przed kleszczami wymaga szczególnej ostrożności. Koty są wrażliwe na wiele substancji, które mogą być stosowane u psów, dlatego nigdy nie wolno podawać kotu preparatu przeciw kleszczom przeznaczonego dla psa bez wyraźnego zalecenia lekarza weterynarii. Może to być niebezpieczne dla życia zwierzęcia.

Kot wychodzący powinien mieć ochronę dobraną przez specjalistę. Warto także regularnie sprawdzać sierść, szczególnie po powrocie z ogrodu, działki lub spaceru na smyczy. U kotów niewychodzących ryzyko jest mniejsze, ale kleszcz może zostać przyniesiony do domu przez psa, człowieka albo na ubraniu.

Bezpieczna profilaktyka u kota

• stosuj tylko preparaty przeznaczone dla kotów,
• nie używaj psich środków bez zgody weterynarza,
• dobieraj preparat do wieku, masy ciała i zdrowia kota,
• regularnie sprawdzaj sierść kota wychodzącego,
• obserwuj skórę po każdym znalezionym kleszczu,
• przy objawach chorobowych szybko skontaktuj się z lekarzem.

Codzienna profilaktyka przeciw kleszczom

Profilaktyka przeciw kleszczom nie kończy się na podaniu preparatu. Najlepsze efekty daje połączenie kilku działań: ochrony dobranej przez weterynarza, kontroli sierści, unikania wysokiej trawy w sezonie największej aktywności pasożytów i szybkiego usuwania znalezionych kleszczy.

Warto też dbać o kondycję skóry i sierści. Zdrowa skóra jest mniej podatna na podrażnienia, a regularne czesanie ułatwia zauważenie pasożyta. U psów po spacerach w lesie lub zaroślach dobrze sprawdza się rutyna: woda, miska, odpoczynek, a potem spokojne oględziny sierści.

Jak zmniejszyć ryzyko ukąszenia?

• stosuj profilaktykę przez cały okres aktywności kleszczy,
• sprawdzaj psa i kota po spacerach,
• unikaj wysokiej trawy i gęstych zarośli, jeśli to możliwe,
• regularnie czesz sierść,
• kontroluj miejsca przy uszach, szyi i łapach,
• nie odkładaj usuwania kleszcza,
• zapisuj daty znalezienia pasożytów,
• konsultuj dobór preparatu z lekarzem weterynarii.

Kleszcz u szczeniaka lub kociaka

Kleszcz u szczeniaka albo kociaka wymaga szczególnej ostrożności. Młode zwierzęta są delikatniejsze, szybciej się stresują i nie każdy preparat przeciw kleszczom jest dla nich odpowiedni. Nie wolno samodzielnie dobierać środków dla bardzo młodych zwierząt bez sprawdzenia wieku, masy ciała i zaleceń producenta lub lekarza.

Jeśli u szczeniaka albo kociaka pojawi się apatia, gorączka, biegunka, wymioty lub brak apetytu po ukąszeniu kleszcza, konsultacja weterynaryjna jest szczególnie ważna. Młody organizm może szybciej reagować na infekcje i odwodnienie.

Przy młodych zwierzętach pamiętaj:

• nie stosuj preparatów bez sprawdzenia wieku minimalnego,
• nie używaj psich preparatów u kociąt,
• usuwaj kleszcza delikatnie i bez stresu,
• obserwuj apetyt i aktywność,
• przy objawach choroby nie zwlekaj z wizytą,
• zapytaj lekarza o bezpieczną profilaktykę.

Czy kleszcz może przenieść się z psa na człowieka?

Kleszcz nie mieszka na psie tak jak pchła, ale może zostać przyniesiony do domu na sierści zwierzęcia. Zdarza się, że pasożyt jeszcze nie zdążył się wbić i przemieszcza się po futrze. Wtedy może przejść na legowisko, dywan, ubranie lub człowieka. Dlatego kontrola psa po spacerze chroni nie tylko pupila, ale też domowników.

Po spacerach w terenach zielonych warto obejrzeć także własne ubranie i skórę. Szczególną ostrożność należy zachować po wycieczkach do lasu, na działkę, łąkę lub w okolice jezior i rzek.

Kleszcze a zdrowie psa i kota w dłuższej perspektywie

Jednorazowe usunięcie kleszcza rozwiązuje tylko bieżący problem. Prawdziwa ochrona polega na powtarzalnych działaniach przez cały sezon. Regularna profilaktyka, dobre żywienie, obserwacja zachowania i szybka reakcja na objawy pomagają zmniejszyć ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Warto pamiętać, że osłabienie, gorączka czy brak apetytu nie zawsze pojawiają się od razu. Choroby przenoszone przez kleszcze mogą rozwijać się przez pewien czas. Dlatego zapisanie daty ukąszenia i obserwacja pupila są tak ważne.

Pomocne mogą być również poradniki: najczęstsze choroby psów, niepokojące zachowania psa, choroby dolnych dróg moczowych u kotów oraz problemy trawienne u kota.

Najczęstsze błędy opiekunów

Wielu opiekunów działa dopiero wtedy, gdy znajdzie opitego kleszcza. Tymczasem skuteczna ochrona powinna zaczynać się wcześniej. Błędem jest także zakładanie, że pies mieszkający w mieście nie złapie kleszcza. Pasożyty coraz częściej spotyka się na osiedlowych trawnikach i w parkach.

Czego unikać?

• braku regularnej profilaktyki,
• stosowania preparatów dla psów u kotów,
• smarowania kleszcza tłuszczem lub alkoholem,
• wyrywania pasożyta paznokciami,
• braku obserwacji po ukąszeniu,
• ignorowania gorączki i apatii,
• pomijania kontroli sierści po spacerze,
• dobierania preparatu bez uwzględnienia wieku i masy ciała zwierzęcia.

Przeczytaj również

• Najczęstsze choroby psów
• Niepokojące zachowania psa
• Jak często karmić psa?
• Jak przygotować się na szczeniaka?
• Jak często karmić kota?
• Problemy trawienne u kota
• Alergia pokarmowa u kota
• Choroby dolnych dróg moczowych u kotów
• Pies i kot w jednym domu
• Jak rozpoznać płeć kota?

FAQ - najczęściej zadawane pytania o kleszcze u psa i kota

Jak rozpoznać kleszcza u psa lub kota?

Kleszcz wygląda jak mały ciemny punkt przyczepiony do skóry. Po opiciu krwią staje się większy, okrągły i szarobrązowy. Najczęściej znajduje się przy uszach, szyi, pachwinach, brzuchu i między palcami.

Jak bezpiecznie usunąć kleszcza u psa?

Kleszcza należy chwycić specjalnym narzędziem jak najbliżej skóry i usunąć spokojnym, zdecydowanym ruchem, bez zgniatania pasożyta. Po zabiegu trzeba zdezynfekować miejsce ukąszenia i obserwować psa.

Jak usunąć kleszcza u kota?

Kleszcza u kota usuwa się podobnie jak u psa, ale trzeba działać delikatnie i bez siłowego przytrzymywania. Jeśli kot się wyrywa albo pasożyt jest przy oku, pysku lub uchu, najlepiej poprosić o pomoc weterynarza.

Czego nie robić przy usuwaniu kleszcza?

Nie wolno smarować kleszcza tłuszczem, alkoholem, spirytusem ani kremem. Nie należy go przypalać, zgniatać ani wyrywać paznokciami. Najbezpieczniejsze jest użycie pęsety, haczyka lub kleszczołapki.

Jakie choroby może przenosić kleszcz?

Kleszcze mogą przenosić między innymi babeszjozę, boreliozę, anaplazmozę, erlichiozę, bartonelozę, hepatozoonozę i odkleszczowe zapalenie mózgu. Objawy mogą pojawić się po kilku dniach lub tygodniach.

Jakie objawy po kleszczu są niepokojące?

Niepokojące objawy to gorączka, apatia, brak apetytu, wymioty, biegunka, kulawizna, ciemny mocz, żółte błony śluzowe, duszność, drżenia oraz silny obrzęk lub ropienie miejsca po ukąszeniu.

Czy każdy kleszcz przenosi choroby?

Nie każdy kleszcz jest zakażony i nie każde ukąszenie prowadzi do choroby. Ryzyko istnieje jednak zawsze, dlatego kleszcza trzeba usuwać szybko, a zwierzę obserwować po każdym znalezionym pasożycie.

Jak chronić psa przed kleszczami?

Psa można chronić przez regularne stosowanie preparatów przeciw kleszczom, kontrolę sierści po spacerach, unikanie wysokiej trawy i szybkie usuwanie pasożytów. Dobór preparatu warto skonsultować z weterynarzem.

Jak chronić kota przed kleszczami?

Kota należy zabezpieczać wyłącznie preparatami przeznaczonymi dla kotów. Nie wolno stosować psich środków bez zgody weterynarza. Ważna jest też regularna kontrola sierści, szczególnie u kotów wychodzących.

Czy kleszcz może przejść z psa na człowieka?

Kleszcz może zostać przyniesiony do domu na sierści psa, zanim wbije się w skórę. Może wtedy przejść na legowisko, ubranie lub człowieka, dlatego po spacerach warto oglądać zarówno pupila, jak i siebie.

Co zrobić, jeśli fragment kleszcza został w skórze?

Nie należy samodzielnie rozcinać skóry. Miejsce trzeba zdezynfekować i obserwować. Jeśli pojawi się obrzęk, ropienie, bolesność albo stan zapalny, należy skontaktować się z lekarzem weterynarii.

Kiedy iść do weterynarza po ukąszeniu kleszcza?

Do weterynarza trzeba iść, jeśli zwierzę ma gorączkę, apatię, brak apetytu, ciemny mocz, kulawiznę, wymioty, biegunkę, żółte błony śluzowe albo jeśli nie udało się usunąć kleszcza w całości.

Kleszcz u psa i kota - mały pasożyt, którego nie warto lekceważyć

Kleszcz u psa lub kota może wyglądać niepozornie, ale konsekwencje ukąszenia bywają poważne. Najważniejsze są szybkie usunięcie pasożyta, dezynfekcja miejsca wkłucia, obserwacja pupila i regularna profilaktyka dobrana do gatunku, wieku, masy ciała oraz stylu życia zwierzęcia.

Codzienne sprawdzanie sierści po spacerach, stosowanie odpowiednich preparatów i szybka reakcja na gorączkę, apatię lub brak apetytu pomagają chronić zdrowie psa i kota. W przypadku wątpliwości najlepiej skonsultować się z lekarzem weterynarii, bo przy chorobach odkleszczowych czas ma duże znaczenie.